James Dean

W latach 50. młodość nie miała jeszcze własnego języka. W kinie byli chłopcy albo dorośli mężczyźni – pomiędzy nimi istniała pustka. I właśnie w tę szczelinę wszedł James Dean. Nie jako heros, lecz jako ktoś nerwowy, wrażliwy, wewnętrznie rozdarty. Ktoś, kto nie pasował. I dlatego pasował tak bardzo.

W trzech filmach – zagranych w biegu, niemal mimochodem – Dean pokazał coś, czego wcześniej nie wolno było pokazywać: że młody mężczyzna może się buntować, bo jest zagubiony, że ma prawo do gniewu, ale też do słabości. Jego bohaterowie nie chcieli żyć życiem ojców, nie mieścili się w ciasnych rolach, które przygotowała dla nich powojenna Ameryka. To wystarczyło, by stać się symbolem.

Ten bunt nie wziął się znikąd. Dean dorastał daleko od Hollywood, był artystyczną duszą w świecie, który nie miał na to cierpliwości. Śmierć matki i emocjonalna nieobecność ojca zostawiły w nim ślad, który później wracał w każdej roli – jako napięcie, nerw, niepokój. Kamera go kochała, bo niczego nie udawał.

Jego nagła śmierć w wypadku samochodowym zamknęła karierę, ale otworzyła mit. Dokument nie próbuje go rozbrajać, raczej przygląda się temu, dlaczego wciąż działa. Bo konflikty, które Dean wniósł na ekran – presja norm, oczekiwania wobec męskości, prawo do bycia innym – nie należą do przeszłości. Dziś brzmią może nawet głośniej niż wtedy.